Deeply religious music is a tradition still very much alive in both the 20th and 21th century with composers like the aforementioned Arvo Pärt,² Sofia Gubaidulina and John Tavener.

John Tavener converted to Russian Orthodox Christianity and became heavily involved in mysticism in the 1970s and onwards. A lot of his output consists of large religious works for choir and ensemble or orchestra incorporating religious themes from his studies on mysticism and the Russian Orthodoxy.

One of his most emotionally stunning pieces is “Funeral Ikos” for a small choir, written in 1981. While the piece clearly has a lot of medieval influences, especially when the tenors and basses sing, its harmonies and tone colour would have never been used in those days. There’s emotional tension throughout the sparsely written piece, only fully released by the wonderfully set of Alleluia’s marking the end of each strophe.

1. A fact proven by the wonderful piece “Proverb” by Steve Reich, based on a secular quote by the philosopher Ludwig Wittgenstein
2. Whose music, particularly “Für Alina” and “Spiegel Im Spiegel”, is often sadly abused in commercial media

Brahms, die ouwe Teutoon, heeft toch bijzonder mooie stukken geschreven voor piano.

“I’m starting to think that modern theology is simply postmodern literary criticism applied to a single book of fiction.”

Buiten de grotere dosis seks en expliciet geweld zijn er toch heel veel overeenkomsten. Zo zijn beide hoofdrolspelers matig interessant. Bill Compton, de Getormenteerde Liefde van Sookie Stackhouse is net zo’n dork als Angel dat was in Buffy. Bill heeft zelfs zijn eigen Darla in de vorm van Lorena Krasiki. De Ierse Angelus werd overigens als karakter pas interessant toen hij zijn eigen succesvolle spinoff serie kreeg, dus wellicht is dat ook de oplossing voor het karakter Bill Compton.
De relatie tussen Sookie en Bill lijdt natuurlijk onder het vampierenbestaan van Bill, net zoals Angel regelmatig fronsend zijn amoureuze twijfels moest uitspreken. De frequentie waarmee Sookie en Bill hun relatie uitmaken en het binnen dezelfde aflevering weer lijmen met hete goedmaakcoïtus begint wat ridicuul te worden. Buffy en Angel deden het toch wat rustiger aan indertijd. Wellicht dat de afsluiting van het True Bloods derde seizoen wat rust brengt en ze niet in aflevering een van seizoen vier al weer een succesvolle lijmpoging doen.

Eric heeft zijn haar vies gemaakt

Het tweede seizoen, bijvoorbeeld, is zeer onevenwichtig. De introductie van de bijna onaantastbare “Big bad” Maryann Forrester kent iets te veel paralellen met eveneens schier onoverwinnelijke Glory uit seizoen 5 van Buffy. De plotlijnen in de omgeving van Dallas zijn interessant en de reden waarom ik ben blijven kijken. Zo is daar bijvoorbeeld Jason Stackhouse die begint aan zijn training bij de Fellowship of the Sun en god vindt in de boezem van de vrouw van de priester. Verder de gijzeling van Godric, een 2000 jaar oude vampier en natuurlijk Jessica die hopeloos verliefd wordt op Hoyt. De gebeurtenissen in Bon Temps, daarentegen, gaan amper verder dan dat een groep irrationele mensen met zwarte ogen regelmatig een flinke orgie houden terwijl Maryann spiritueel staat te trillen. Maar goed, we weten in ieder geval dat Andy Bellefleur danst als een epilepticus op crystal meth.

Seizoen drie is heel wat beter en dat is vooral te wijten aan de introductie van Russell Edgington en Franklin Mott, in mindere mate. Russell Edgington is de heerlijk overdreven belichaming van het kwaad. Acteur Denis O’Hare weet zelfs van een volledig verbrande Russell nog een smakelijke schmierderd te maken. Nathan Fillion ging hem overigens voor in Buffy, waar hij als de priester Caleb de show stal in het laatste seizoen van Buffy. Helaas staan tegenover een 3000 jaar oude vampier met een voorliefde voor de ruggengraten van nieuwspresentatoren wel de plotlijnen over de uiterst vervelende familie van Sam Merlotte en Jasons zoektocht naar Crystal Norris, een Hillbilly met een Geheim. Aangezien ik de boeken van Charlaine Harris niet gelezen heb weet ik niet of een deel van de onevenwichtigheid te wijten is aan haar proza. Zo weet ik dat het boek dat de structuur vormt van seizoen vier vooral over heksen gaat en juist de introductie van die elementen (Maryann, heksen, andere shifters) leveren vaak de vervelendste plotlijnen op. Zo kan het gedoe rondom de ongewenste zwangerschap van Arlene Fowler en haar afspraken met een heks me gestolen worden, terwijl Terry en Arlene me als koppel weer wel kunnen boeien.
True Blood is op zijn best als het gaat over organisaties als American Vampire League, Fellowship of the Sun of The Authority en de gevolgen van de algehele “coming out” van de vampierenpopulatie. Het gedoe met een struisvogelei en het megalomane plan van Maryann passen daar heel wat minder bij.

Ik ben benieuwd waar seizoen vier heen gaat. Sookies uitstapje naar “Fern Gully porno dream world“³ kan me eerlijk gezegd gestolen worden, maar zolang Eric er nog is, Jason consistent stomme dingen doet en Lafayette nog steeds iedereen voor “bitch” en “hooker” uitmaakt moet het in ieder geval amusant worden.

“Vroeger jongen, vroeger was ik de schrik van Sunnydale Highschool. Nu heb ik een malle pyjama aan.”

1. Nee, niet vanwege de springpakjes van een nubiele Sarah Michelle Gellar, maar omdat het vernieuwende en amusante televisie is. En Willow is veel leuker.
2. Vooral na het eerste seizoen, overigens. Daarvoor zit hij vooral broedend in een stoel en soms zet hij een laars in de maag van een bezoeker van Fangtasia.
3. Dank u, io9!
4. Ja, dat is inderdaad MacGyver in de hoofdrol.
5. Ik kom niet verder dan “houterig” en “stom” overigens en dat zijn sommige afleveringen van Babylon 5 ook. Ik ben overigens de eerste om toe te geven dat ik een vervelende hypocriet ben.

Scriabin’s “mystieke akkoord”

Met zijn nieuwe opvattingen en radicale ideeën over tonaliteit verruilde Scriabin de Laat-Romantische lyriek in de traditie van Chopin in voor het vroege modernisme dat later door bekendere componisten als Stravinsky, Prokofiev en Schönberg verder werd uitgewerkt. Zijn werk werd ook bombastischer, zowel op muzikaal vlak als thematisch. De symfonieën “Poème de l’extase, Op. 54″ en “Prométhée ou le poème du feu, Op. 60″ zijn hier een goed voorbeeld van, maar het onvoltooide “Mysterium” spant de kroon. Dit totaaltheater waarbij muziek, dans, kleur en geur de hoofdrol spelen zou een week lang opgevoerd worden aan de voet van het Himalaya gebergte. Kort na de opvoering zou de wereld vergaan en de mensheid plaatsmaken voor een “nobeler ras mensen”.² Scriabin voltooide het stuk niet en stierf in 1915 aan de gevolgen van bloedvergiftiging, waarschijnlijk opgelopen naar aanleiding van een geïnfecteerde steenpuist of een snede na een onfortuinlijke scheerbeurt.

Vergeleken met de epiek van zijn symfonieën is “Vers la flamme” een relatief bescheiden werk. Intiem kun je de stuwende melodie echter niet noemen, de onverbiddelijke opeenvolging van tremolos en akkoorden doen de compositie kraken van energie en koortsachtige spanning. Uiteindelijk eindigt het geheel in een crescendo, bijna alsof het middelpunt van de vlam bereikt is.

Hieronder een registratie van pianist Vladimir Horowitz die “Vers la flamme” speelt. Op 11-jarige leeftijd speelde Horowitz voor Alexander Scriabin zelf, die hem prees maar ook maande veel te oefenen.

1. Een systeem vergelijkbaar, maar zeker niet identiek aan de wijze waarop mensen met synesthesie zintuigelijke waarnemingen ervaren.
2. Inderdaad, ietwat curieuze raciale ideeën, typisch voor die tijd, waren ook Scriabin niet vreemd.

Elbow staat vooral bekend om hun zachtmoedige muziek en de stem van Guy Garvey natuurlijk, die daar perfect bij past. Op ieder album komt er toch altijd wat venijnigheid naar de oppervlakte en op “Cast of Thousands”, het tweede studio album, springt “I’ve Got Your Number” er wat dat betreft behoorlijk uit. Het is een wat lome compositie waar de passieve agressiviteit vanaf spat. Wat dat betreft een groot verschil met de hoopvolle muziek waar Elbow nu vooral bekend om staat. Tevens brengt “I’ve Got Your Number” samen met bijvoorbeeld “Snooks (Progress Report)” het album in balans, anders zou het album bijna zeker ten onder gaan aan het gewicht van alle romantische melancholie die in copieuze hoeveelheden aanwezig is in “Fugitive Motel” of “Switching Off”.

Glansrol in “I’ve Got Your Number” is weggelegd voor het ranzige en bijna misplaatste orgel, tegen het einde van het nummer. De tekst mag er ook wezen, ook al bestaat deze uit slechts twee coupletten:

Keep it in the bottom drawer where you hide the sex tools
I pray you always need them

Perfecter kun je de toon niet zetten.

1. Als strontvervelende zeurmuziek daadwerkelijk een aanslag zou plegen op je gezondheid, natuurlijk.

Nu moet ik eerlijk bekennen dat de enige reden waarom ik “Vintage Violence” regelmatig beluister eigenlijk het nummer “Amsterdam” is, dat in slechts vier coupletten schaamteloos melancholisch verhaalt over de weinig bevredigende terugkeer van een geliefde. Het is de kaalste compositie op het album, waarbij eigenlijk alleen de stem van Cale de boventoon voert, met begeleiding op akoestische gitaar.

In het geval van Thalberg is het eigenlijk vreemd dat hij heden ten dage niet wat meer bekendheid geniet. In de 19de eeuw was hij namelijk het equivalent van een rockster, met een eigen leermethode, een sloot aan imitatoren en vrouwen die in katzwijm vielen als ze de goede man hoorden spelen. Thalberg was ook de grote rivaal van Liszt op het gebied van concerten. De gekte rondom Liszt en zijn aanhangers krijgt vaak de naam “Lisztomania”, maar Thalberg bevond zich op het hoogtepunt van zijn carrière in een vergelijkbare situatie. Vaak ligt de nadruk op de relatie tussen Liszt en Chopin, maar in de 19de eeuw waren het de namen Liszt en Thalberg die vaak in combinatie met elkaar vielen in de muziektijdschriften. Chopin voldoet overigens amper aan het beeld van de archetypische virtuoos zoals Liszt en Paganini dat waren, met zijn podiumvrees en meer introverte persoonlijkheid. Wat overigens niet wil zeggen dat de concerten die Chopin gaf geen enkele roering veroorzaakten.

De reden waarom Thalberg nu niet meer bekend is, heeft waarschijnlijk juist met zijn ongekende populariteit te maken. In het midden van de 19de eeuw waren de symptomen van een vergaande “Thalberg-moeheid” zichtbaar in kolommen van de muziektijdschriften die hem eerder zo ophemelden. Het was in die tijd normaal voor virtuoze pianisten om hun bravoure te tonen in variaties op, of bewerkingen van bekende melodieën. In Thalberg’s geval gaat het veelal om variaties op bekende opera fragmenten van contemporaine componisten als Rossini, Bellini en Meyerbeer. Het is een praktijk die in de 20ste eeuw minder in zwang raakte, hoewel een pianist als Ervin Nyíregyházi dat nog stug probeerde en daarmee deels zijn carrière vrij vakkundig om zeep hielp.
Veel van Thalberg’s variaties waren publieksfavorieten en zijn Fantasie op een melodie uit de opera “Moïse” van Rossini werd na de première onthaald als een pianistisch meestwerk. Jaren later sabelden critici het werk echter weer even hard neer op basis van wat men beschouwde als typische Thalberg trucjes. Tegen het einde van de 19de eeuw stond de virtuoos slechts bekend om een ingewikkelde en zeer specifieke pianotechniek en de bijnaam, “Ouwe Arpeggio”, die aan dat feit refereert. Tot zover de vruchten van een succesvolle loopbaan van meer dan 20 jaar…

Een voorbeeld van de veel geïmiteerde en later bekritiseerde pianotechniek van Thalberg (Moïse Fantasie, Op. 33).

Als je daadwerkelijk gaat luisteren naar de composities van Thalberg, die helaas veel te weinig in het repertoire van hedendaagse pianisten voorkomen, ontstaat toch een heel ander beeld. De pianistische technieken die de recensenten uit de tijd van Thalberg hevig bekritiseerden zijn zeker aanwezig, maar niet zo clichématig als veel 19de eeuwse recensies doen geloven. Veel van zijn variaties op opera thema’s zijn inderdaad bravourestukken, maar dat kan ook van het meeste werk van Liszt gezegd worden. Uit veel van het werk van Thalberg blijkt een lyrische kracht te gaan, gepaard met een groot compositorisch vernuft, in het bijzonder zijn originele composities. De prachtige Romantische lyriek doet veelal denken aan werk van Chopin of Mendelssohn. De achtste etude uit de bundel met opusnummer 26¹, is mijns inziens een goed voorbeeld van een mooi huwelijk tussen virtuoze techniek en Thalbergs gevoel voor melodie. Thalberg bouwt vanaf de eerste klaterende noten een spanning op die op een tweetal momenten in de etude een emotionele ontwikkeling doormaakt. De componist weet op een bewonderenswaardige wijze de balans te behouden tussen melodie en techniek, zonder dat het laatste aspect de overhand krijgt. Iets waar Thalberg zich bijvoorbeeld wel schuldig maakt aan het einde van zijn variaties (Op. 40) op een andere opera van Rossini; “La Donna del Lago” en de reden waarom veel muziek van Liszt vaak een hele opgave is om te beluisteren.

Misschien was Thalberg geen vernieuwer zoals Liszt dat was, maar hij verdient zeker meer aandacht dan hij nu krijgt van de huidige generatie pianisten.

1. Pianist Stefan Irmer heeft de etudes opgenomen, samen met een tweetal van Thalbergs bekendste fantasieën, waaronder de variaties op “Moïse”. Francesco Nicolosi is ook een verdienstelijk vertolker met een aantal albums op het Naxos label.