Sigismund Thalberg is een van de grote, maar bovenal vergeten, pianovirtuosen uit de 19de eeuw. Waar mensen als Franz Liszt en Niccolò Paganini, in mindere mate, zowel bij leven als na zijn dood ongekend populair bleven, zijn “mindere goden” als Friedrich Kalkbrenner, Ignaz Moscheles en Thalberg grotendeels vergeten.

In het geval van Thalberg is het eigenlijk vreemd dat hij heden ten dage niet wat meer bekendheid geniet. In de 19de eeuw was hij namelijk het equivalent van een rockster, met een eigen leermethode, een sloot aan imitatoren en vrouwen die in katzwijm vielen als ze de goede man hoorden spelen. Thalberg was ook de grote rivaal van Liszt op het gebied van concerten. De gekte rondom Liszt en zijn aanhangers krijgt vaak de naam “Lisztomania”, maar Thalberg bevond zich op het hoogtepunt van zijn carrière in een vergelijkbare situatie. Vaak ligt de nadruk op de relatie tussen Liszt en Chopin, maar in de 19de eeuw waren het de namen Liszt en Thalberg die vaak in combinatie met elkaar vielen in de muziektijdschriften. Chopin voldoet overigens amper aan het beeld van de archetypische virtuoos zoals Liszt en Paganini dat waren, met zijn podiumvrees en meer introverte persoonlijkheid. Wat overigens niet wil zeggen dat de concerten die Chopin gaf geen enkele roering veroorzaakten.

De reden waarom Thalberg nu niet meer bekend is, heeft waarschijnlijk juist met zijn ongekende populariteit te maken. In het midden van de 19de eeuw waren de symptomen van een vergaande “Thalberg-moeheid” zichtbaar in kolommen van de muziektijdschriften die hem eerder zo ophemelden. Het was in die tijd normaal voor virtuoze pianisten om hun bravoure te tonen in variaties op, of bewerkingen van bekende melodieën. In Thalberg’s geval gaat het veelal om variaties op bekende opera fragmenten van contemporaine componisten als Rossini, Bellini en Meyerbeer. Het is een praktijk die in de 20ste eeuw minder in zwang raakte, hoewel een pianist als Ervin Nyíregyházi dat nog stug probeerde en daarmee deels zijn carrière vrij vakkundig om zeep hielp.
Veel van Thalberg’s variaties waren publieksfavorieten en zijn Fantasie op een melodie uit de opera “Moïse” van Rossini werd na de première onthaald als een pianistisch meestwerk. Jaren later sabelden critici het werk echter weer even hard neer op basis van wat men beschouwde als typische Thalberg trucjes. Tegen het einde van de 19de eeuw stond de virtuoos slechts bekend om een ingewikkelde en zeer specifieke pianotechniek en de bijnaam, “Ouwe Arpeggio”, die aan dat feit refereert. Tot zover de vruchten van een succesvolle loopbaan van meer dan 20 jaar…

Een voorbeeld van de veel geïmiteerde en later bekritiseerde pianotechniek van Thalberg (Moïse Fantasie, Op. 33).

Als je daadwerkelijk gaat luisteren naar de composities van Thalberg, die helaas veel te weinig in het repertoire van hedendaagse pianisten voorkomen, ontstaat toch een heel ander beeld. De pianistische technieken die de recensenten uit de tijd van Thalberg hevig bekritiseerden zijn zeker aanwezig, maar niet zo clichématig als veel 19de eeuwse recensies doen geloven. Veel van zijn variaties op opera thema’s zijn inderdaad bravourestukken, maar dat kan ook van het meeste werk van Liszt gezegd worden. Uit veel van het werk van Thalberg blijkt een lyrische kracht te gaan, gepaard met een groot compositorisch vernuft, in het bijzonder zijn originele composities. De prachtige Romantische lyriek doet veelal denken aan werk van Chopin of Mendelssohn. De achtste étude uit de bundel met opusnummer 261, is mijns inziens een goed voorbeeld van een mooi huwelijk tussen virtuoze techniek en Thalbergs gevoel voor melodie. Thalberg bouwt vanaf de eerste klaterende noten een spanning op die op een tweetal momenten in de étude een emotionele ontwikkeling doormaakt. De componist weet op een bewonderenswaardige wijze de balans te behouden tussen melodie en techniek, zonder dat het laatste aspect de overhand krijgt. Iets waar Thalberg zich bijvoorbeeld wel schuldig maakt aan het einde van zijn variaties (Op. 40) op een andere opera van Rossini; “La Donna del Lago” en de reden waarom veel muziek van Liszt vaak een hele opgave is om te beluisteren.

Misschien was Thalberg geen vernieuwer zoals Liszt dat was, maar hij verdient zeker meer aandacht dan hij nu krijgt van de huidige generatie pianisten.

  1. Pianist Stefan Irmer heeft de etudes opgenomen, samen met een tweetal van Thalbergs bekendste fantasieën, waaronder de variaties op “Moïse”. Francesco Nicolosi is ook een verdienstelijk vertolker met een aantal albums op het Naxos label.